یکی از عوامل کلیدی برای خوانایی، اعتبار و تاثیرگذاری تحقیق یا مقوله علمی، رعایت فرمت تحقیق دانشجویی است. وقتی خواننده متنی را میخواند، میخواهد بدون سردرگمی بداند کدام بخش شامل مسئله تحقیق است؛ کدام بخش روش انجام تحقیق، کدام بخش نتایج و کدام بخش تفسیر آنها است. رعایت فرمت مناسب کمک میکند تا خواننده سریعتر به بخشهای مورد نظر دسترسی پیدا کند و فکر پشت پژوهش را درک نماید.
علاوهبر جنبه کاربرپسندی بسیاری از دانشگاهها و مجلات علمی، نویسندگان را ملزم میکنند که تحقیقات و مقالات را در قالب مشخصی ارائه دهند. رعایت این قالبها نه فقط از نظر ظاهری بلکه از نظر اعتبار علمی و پذیرش کار نیز اهمیت زیادی دارد. در ادامه ساختار کلی تحقیق برمبنای قالب متداول IMRAD را بررسی میکنیم. همراه تیم انجام مقاله باشید تا بیان کنیم فرمت تحقیق دانشجویی چگونه است.
ساختار کلی تحقیق؛ قالب IMRAD و بخشهای مکمل
تحقیق دانشجویی در قالبی نوشته شده که به آن IMRAD گفته میشود. IMRAD مخفف Introduction (مقدمه)، Methods (روشها)، Results (نتایج)، Discussion (بحث و تفسیر) است که در کنار این چهار بخش اصلی، بخشهایی مانند عنوان، چکیده، منابع و ضمایم نیز وجود دارند. در جدول زیر بیان کردهایم فرمت تحقیق دانشجویی چگونه است.
| شماره | بخش تحقیق | توضیح کلی | نکات مهم |
| 1 | صفحه عنوان (Title Page) | شامل عنوان تحقیق، نام نویسندگان، دانشگاه یا موسسه، تاریخ | عنوان باید گویا بوده و اطلاعات نویسنده دقیق باشد. |
| 2 | چکیده (Abstract) | خلاصه کوتاه از کل تحقیق شامل مسئله، هدف، روش، نتایج و نتیجهگیری | باید بین ۱۰۰ تا ۲۵۰ کلمه باشد. |
| 3 | مقدمه (Introduction) | معرفی موضوع، بیان مسئله، مرور ادبیات، سوالات یا فرضیهها، اهمیت تحقیق | باید خواننده را وارد موضوع کند. |
| 4 | روشها (Methods / Methodology) | شرح دقیق نحوه انجام تحقیق، ابزارها، جامعه نمونه، روش جمعآوری داده، روش تحلیل | طوری که دیگران بتوانند تحقیق شما را تکرار کنند. |
| 5 | نتایج (Results / Findings) | گزارش یافتهها به صورت آماری یا کیفی، جداول و نمودارها | بدون تفسیر زیاد و فقط ارائه دادهها |
| 6 | بحث (Discussion) | تفسیر نتایج، مقایسه با مطالعات دیگر، محدودیتها، پیشنهادات پژوهش آینده | اهمیت نتایج را بیان کنید. |
| 7 | نتیجهگیری / توصیهها (Conclusion / Recommendations) | جمعبندی کلی، اهمیت نتایج، توصیههای کاربردی | باید کوتاه و واضح باشد. |
| 8 | منابع (References / Bibliography) | فهرست کامل تمامی منابعی که در متن استفاده شدهاند، به فرمت استاندارد | ترتیب حروف الفبا یا بر اساس شیوه نگارش |
| 9 | ضمایم (Appendices) | دادههای خام، پرسشنامهها، جداول بزرگ، کدها و مستندات پشتیبان | اگر چیزی در متن جا نمیگیرد، اینجا قرار دهید. |
نحوه نوشتن بخش به بخش تحقیق
در این قسمت به صورت تفصیلی هر بخش از فرمت تحقیق دانشجویی را بررسی میکنیم و نکات ویژه آن را ارائه میدهیم.
عنوان و صفحه عنوان
عنوان باید کوتاه، گویا، جذاب و نشان دهنده محور اصلی تحقیق باشد. لازم است تا حد ممکن از کلمات کلیدی استفاده نمایید که نمایانگر موضوع تحقیق باشند. در صفحه عنوان علاوهبر عنوان تحقیق، نام نویسنده یا نویسندگان، دانشگاه یا موسسه دانشکده، رشته، تاریخ ارائه و در قالبهایی که لازم است Running Head یا عنوان مختصر درج میشود. اگر تحقیق شما تحت یک پروژه یا با کمک مالی انجام شده است، در صفحه عنوان باید به تشکر یا حمایت مالی نیز اشاره شود.
چکیده
لازم است در یک قالب، خلاصهای از تحقیق را بیان کنید. مسئله یا سوال تحقیق، هدف، روش، نتایج کلیدی و نتیجهگیری ازجمله موارد مندرج در چکیده هستند. چکیده باید مستقل و خودکفا باشد یعنی افراد باید بتوانند بدون خواندن کل متن، درک کلی از تحقیق پیدا کنند. طول چکیده بین 100 تا 250 کلمه بوده مگر اینکه دانشگاه شما محدودیت دیگری در نظر گرفته باشد.
مقدمه
مقدمه باید با معرفی زمینه کلی موضوع شروع شود و به مسئله خاصی که تحقیق شما قصد پرداختن به آن را دارد، اشاره کند. در ادامه باید مروری بر تحقیقات پیشین داشته باشید و نقاط ضعف یا خلاهایی که تحقیق شما تحقیق شما قرار است به آن پاسخ دهد را بیان کنید. سپس هدف تحقیق، سوال یا فرضیهها را مطرح نمایید و نشان دهید که چرا انجام این تحقیق اهمیت دارد.
روشها
در این بخش باید به تفسیر شرح دهید که چگونه تحقیق انجام شده است. لازم است جامعه، نمونه ابزار، وسایل، روش جمعآوری داده و روش تحلیل داده را بیان نمایید. این بخش باید به اندازه کافی دقیق باشد تا دیگران بتوانند تحقیق را تکرار کنند.
نتایج
در این قسمت یافتههای به دست آمده را گزارش میدهید و از تفسیر زیاد میپرهیزید. بهتر است از جداول و نمودارها برای نمایش دادهها استفاده کنید. هر جدول یا نمودار باید شماره عنوان داشته باشد و در متن به آن ارجاع داده شود. برای مثال (جدول یک نشان میدهد که میانگین نمره گروه آزمایشی 8.2 بوده است.) اگر نتایج آماری دارید باید مقادیر آماری را گزارش دهید.
بحث و تفسیر
در این بخش نتایج را تفسیری کنید و توضیح دهید چرا نتایج به دست آمدهاند. نتایج خود را با نتایج تحقیقاتی مقایسه کنید. آیا با مطالعات دیگر همخوانی دارند یا متفاوتاند؟ دلیل اختلاف چیست؟ محدودیتهای تحقیق را بیان نمایید و در نهایت پیشنهاداتی برای پژوهشهای آینده ارائه دهید.
نتیجه گیری
در این بخش فرمت تحقیق دانشجویی، نکات اصل تحقیق را جمعآوری نمایید و روی یافتههای مهم و پیام اصلی تحقیق تاکید کنید. توصیههای کاربردی یا نظری ارائه دهید که از نتایج تحقیق ناشی میشوند. اگر لازم است تاکید کنید که از راهکارهای علمی پژوهش ارائه شده شما میتوان استفاده کرد. برای بهتر نوشتن این بخش به مقاله نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله مراجعه کنید.
منابع
در این بخش فهرستی از منابعی که در متن به آن ارجاع دادهاید به ترتیب صحیح ارائه میشوند. در قالب APA، مرجع دوم به بعد باید با تورفتگی نوشته شوند. اگر منبع الکترونیکی است، باید آدرس URL یا DOI آن ذکر گردد.
برای انجام بهتر این بخش مقاله انواع ارجاعدهی در مقاله علمی را مطالعه کنیدو
ضمایم
اگر سند یا دادهای دارید که برای متن بزرگ است، باید آن را در ضمایم وارد کنید. ضمیمهها باید شماره یا حروف داشته باشند.
نکات مهم در روند نگارش تحقیق
برای اینکه تحقیق شما به خوبی انجام شود و از کمبودها دور بماند، پیشنهاد میکنیم این مراحل و نکات فرمت تحقیق دانشجویی را در نظر داشته باشید.
انتخاب موضوع و سوال تحقیق
ابتدا موضوعی را انتخاب کنید که مورد علاقه شما باشد و قابل تحقیق محسوب گردد. سوال یا فرضیه تحقیق را به دقت و روشن مطرح کنید. سوال باید بهگونهای باشد که بتوانید با روش علمی به آن پاسخ دهید. در انتخاب موضوع بهتر است ابتدا مرور کلی بر ادبیات موضوع داشته باشید تا از نو بودن موضوع مطمئن مئن شوید و نقاط ضعف را شناسایی کنید.
بررسی ادبیات و جستجوی منابع
منابع معتبر علمی مانند مقالات، مجلات، کتابهای تخصصی و پایاننامهها را جستجو کنید. پس از جمعآوری منابع آنها را بخوانید و نکات مهم، نقاط مشترک و اختلاف بین مطالعات را استخراج نمایید. در نوشتن مرور ادبیات هدف فقط نقلقول منابع نیست بلکه باید تلاش کنید سنتز انجام دهید؛ یعنی منابع مختلف را با هم مقایسه کرده و نشان دهید چگونه تحقیق شما در آن زمینه قرار میگیرد.
طراحی پیشنویس
قبل از نوشتن کامل متن یک پیشنویس یا طرح کلی آماده کنید تا بخشها و زیرعنوانها را مشخص نماید. در این طرح کلی ترتیب بخشها، نکات اصلی هر بخش و ارجاعات به منابع را بنویسید تا هنگام نگارش جریان ذهنی شما نظم پیدا کند. طرح کلی بهترین راه برای جلوگیری از پراکندگی موضوعات است و باعث میشود متن شما انسجام بیشتری داشته باشد.
جمعآوری داده و اجرای تحقیق
طبق روشی که در بخش روشها طراحی کردهاید، دادهها را جمعآوری کنید. دقت نمایید که جنبههای اخلاقی، اخذ مجوزها و رضایتنامهها را رعایت نمایید. همه مراحل را دقیقا ثبت کنید.
تحلیل داده و استخراج نتایج
دادهها را با ابزارهای آماری یا روشهای تحلیل کیفی پردازش کنید؛ نتایج را به صورت جداول و نمودارها مرتب نمایید؛ مقادیر آماری را گزارش دهید و در تحلیل به دنبال الگوها، رابطهها و نتایج غیرمنتظره باشید.
نوشتن متن نهایی
با استفاده از طرح کلی بخشها را بنویسید. ابتدا مقدمه سپس روشها، نتایج، بحث، نتیجهگیری و در نهایت منابع. پس از نوشتن هر بخش آن را بازخوانی کرده و آنها را از نظر انسجام و انتقال منطقی بین پاراگراف و جملات اصلاح کنید. میتوانید از ابزارهای کنترل غلط املایی و نگارشی بهره ببرید.
بازبینی، بازخورد و اصلاح نهایی
پس از تکمیل متن آن را چند بار بازخوانی کنید تا اشتباهات املایی، نگارشی و ساختاری آن پیدا شوند. درخواست بازخورد از استاد، همکلاسی یا فرد آشنا به نگارش علمی مفید خواهد بود. آنها میتوانند نقاط ضعف را ببینند. پس از آن اصلاحات لازم را اعمال کنید و مطمئن شوید که تمام ارجاعها درست هستند.
جمع بندی مطالب
در پاسخ به سوال فرمت تحقیق دانشجویی چگونه است باید بگوییم فرمت تحقیق دانشجویی در حقیقت چارچوبی است که محتوای پژوهش شما را منظم، علمی و قابلفهم ارائه میکند. این قالب شامل بخشهای اصلی مانند صفحه عنوان، چکیده، مقدمه، روشها، نتایج، بحث، نتیجهگیری، منابع و ضمایم است. رعایت این ساختار باعث میشود مخاطب بهراحتی مسیر تحقیق شما را دنبال کند و ارتباط منطقی بین بخشهای مختلف را ببیند. همچنین گاهی اوقات ساختیار و یا سطح تحقیق میتواند تغییر کنید. به عنوان مثال ساختیار تحقیق انجام مقاله isi بسیار سخت تر از انجام مقاله کنفرانسی است. بنابراین قبل از هر تحقیق ساختار آن را کامل مشخص کنید.