نتیجهگیری مقاله آخرین قسمت از یک مقاله علمی یا تحلیلی است که نقش مهمی در تکمیل و انسجام کلی متن دارد. وجود این بخش کمک میکند نه تنها خواننده نکات کلیدی مقاله را مرور کند بلکه به نویسنده فرصتی میدهد که پیام نهایی خود را به شکل تاثیرگذارتری بیان نماید.
بسیاری از افراد نتیجهگیری را تکرار مقدمه میدانند حال آنکه این قسمت باید فراتر از مقدمه باشد. نتیجهگیری خوب میتواند تاثیر بلندمدتی روی مخاطب بگذارد و ذهن او را درگیر کند و حتی باعث شود روی موضوع مقاله تمرکز بیشتری صورت گیرد. به همین دلیل یادگیری نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله یک مهارت کلیدی برای دانشجویان، پژوهشگران و نویسندگان محسوب میشود.
عناصر اصلی نتیجه گیری مقاله
در نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله اثرگذار، باید به سه عنصر کلیدی جمعبندی مطالب، بازگویی هدف مقاله و بیان پیام نهایی یا دیدگاه کلی توجه کرد.
- در بخش جمعبندی، نویسنده باید به مهمترین مباحث اشاره کند اما از تکرار دقیق جملات بدنه مقاله بپرهیزد. هدف نگارش این قسمت، یادآوری کلیات مقاله در قالب فشرده و بدون جزئیات اضافی است.
- در قسمت بازگویی هدف مقاله نگارش باید به گونهای باشد که خواننده درک کند چرا این مقاله نوشته شده و چه نتیجهای از آن گرفته شده است. این بخش به نوعی جمعبندی استدلالها و اثبات هدف تحقیق خواهد بود.
- عنصر سوم یعنی پیام نهایی، به نتیجهگیری قدرت میبخشد. در این قسمت لازم است خواننده توصیهای برای آینده ارائه دهد و پیشنهاداتی برای پژوهشهای آتی بیان کند. این پیام نهایی به نوعی افق جدید مطالعه یا تصمیمگیری بهتر در زمینه موضوع مقاله ایجاد مینماید.
با ترکیب این سه عنصر، قسمت نتیجهگیری مقاله به بخش موثری تبدیل میشود که نه تنها ساختار نهایی مقاله را منطقی میسازد بلکه الهامبخش نیز محسوب میگردد. یک نتیجه قوی فرآیند چاپ مقاله و چاپ مقاله isi را قوی تر می کند.
چند مثال از جملات شروعکننده برای نتیجه گیری
استفاده از جملات کلیدی برای شروع نگارش نتیجه گیری مقاله که کارشناسان تیم انجام مقاله نیز از آن استفاده می کنند، میتواند خواننده را به انتهای مقاله هدایت کند. این جملهها باید حس جمعبندی شدن مقاله را القا کنند و در عین حال از نظر معنایی با بدنه مقاله در ارتباط باشند. استفاده از جملاتی مانند به طور کلی میتوان گفت که… یا نتایج نشان میدهد که… بسیار رایج و کاربردی هستند. میتوان از جملات دیگری مانند با توجه به آنچه گفته شد… یا بر این اساس، ضروری است که… نیز استفاده کرد تا حس تصمیمگیری و نتیجهگیری قطعی به خواننده منتقل شود. انتخاب جمله مناسب، به انسجام کلی مقاله کمک کرده و از پراکندگی موضوع جلوگیری میکند. وجود این جملات نشاندهنده بلوغ فکری نویسنده و مهارت او در ساختاردهی حرفهای مقاله هستند.
نکاتی که باید در نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله رعایت کرد
هنگام نگارش نتیجه گیری مقاله لازم است پژوهشگر نکاتی را مد نظر قرار دهد که در ادامه برخی از آنها را بیان میکنیم.
- متاسفانه یکی از شایعترین اشتباهات در نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله، تکرار طوطیوار جملات مقدمه یا بدنه مقاله است. این کار علاوه بر آن که باعث کسل شدن مقاله میشود از ارزش علمی مقاله نیز میکاهد. لازم است برای جلوگیری از این امر جملات مفیدی برای ارائه داشته و از خلاقیت بهره ببرید.
- ازجمله مهمترین نکاتی که هنگام نگارش نتیجهگیری لازم است رعایت شود، پرهیز از ارائه اطلاعات جدید است. بخش نتیجهگیری مقاله محل مناسبی برای معرفی نقلقول، آمار یا مثال جدید نیست. هدف از این بخش، بسته شدن بحث است. ازاینرو نباید در آن بحث جدیدی باز کرد.
- وجود زبان شفاف و قاطع در هنگام نگارش نتیجهگیری باعث میشود خواننده مقاله را با رضایت و اطمینان به پایان برساند. استفاده از عباراتی که به خواننده حس پایان میدهند، کمک میکند ذهن مخاطب درک کند مقاله به پایان نزدیک میشود. برای این منظور میتوان از عباراتی مثل در نهایت، نتیجهگیری کلی، در جمعبندی استفاده کرد.
- دقت کنید برای نگارش قسمت نتیجهگیری باید از لحن حرفهای استفاده کنید و هیچگونه ابهامی را در ذهن مخاطب باقی نگذارید. استفاده از لحن نامطمئن، پرسشهای بدون پاسخ یا جملاتی که قطعیت ندارند میتواند قدرت نتیجهگیری را کاهش دهد. ازاینرو نباید از آنها بهره برد.
تفاوت نتیجه گیری و جمله پایانی مقاله
نتیجهگیری یک پاراگراف کامل و ساختاریافته است که خلاصهای از بحثهای اصلی مقاله را ارائه میدهد. در نتیجهگیری، نویسنده تلاش میکند مسیرهای طیشده در مقاله را مرور کند و هدف مقاله را بازگو نماید در حالی که جمله پایانی آخرین جمله این پاراگراف خواهد بود. اهمیت جمله پایانی از آن جهت است که تاثیر زیادی روی خواننده میگذارد و باید به اندازه کافی قدرتمند باشد تا مقاله را بهخوبی خاتمه دهد. این جمله میتواند شامل یک نتیجهگیری اخلاقی، یک دعوت به اقدام یا تاکید مجدد بر اهمیت موضوع باشد. بنابراین لازم است جمله پایانی به دقت انتخاب شود تا بتواند اثربخشی کل مقاله را تقویت کند و ذهن مخاطب را تا مدتها درگیر نگه دارد.
نتیجهگیری مقاله در پژوهشهای کمی و کیفی چه تفاوتی دارد؟
نحوه نوشتن نتیجهگیری مقاله در همه پژوهشها یکسان نیست و باید با روش تحقیق هماهنگ باشد. در مقالههای کمی که بر پایه آمار، پرسشنامه، آزمون فرضیه و تحلیل عددی نوشته میشوند، نتیجهگیری باید بهصورت دقیق نشان دهد یافتهها چه ارتباطی با فرضیهها، متغیرها و هدف پژوهش دارند. در این نوع مقالات، بهتر است نویسنده از بیان کلی و احساسی پرهیز کند و نتیجه را بر اساس دادهها، معناداری نتایج، تأیید یا رد فرضیهها و کاربرد عملی یافتهها توضیح دهد. اما در پژوهشهای کیفی، تمرکز نتیجهگیری بیشتر بر تفسیر عمیق دادهها، الگوهای بهدستآمده، تجربه مشارکتکنندگان، تحلیل مفهومی و معنای یافتههاست. در این مقالات، نویسنده باید نشان دهد بررسی انجامشده چه درک تازهای از موضوع ایجاد کرده و چگونه میتواند به توسعه نظری یا تصمیمگیری در حوزه مورد مطالعه کمک کند. هماهنگ بودن نتیجهگیری با نوع روش تحقیق باعث میشود مقاله انسجام بیشتری داشته باشد و داور احساس نکند بخش پایانی از مسیر علمی مقاله جدا شده است.
چگونه نتیجهگیری را برای داور و خواننده قانعکنندهتر بنویسیم؟
یک نتیجهگیری قوی فقط خلاصهای از متن نیست، بلکه باید به خواننده نشان دهد مقاله چرا ارزش خواندن داشته است. برای قانعکنندهتر شدن این بخش، بهتر است ابتدا مهمترین یافته یا دستاورد مقاله به زبانی روشن بیان شود و سپس ارتباط آن با مسئله اصلی پژوهش توضیح داده شود. اگر مقاله دارای پیشنهاد کاربردی است، این پیشنهاد باید واقعبینانه و متناسب با یافتهها باشد، نه شعاری یا بیش از حد کلی. همچنین نویسنده میتواند به محدودیتهای اصلی پژوهش اشاره کند، اما نباید نتیجهگیری را به فهرستی از ضعفها تبدیل کند. بیان کوتاه محدودیتها در کنار پیشنهاد برای پژوهشهای آینده، نشان میدهد نویسنده نگاه علمی و منصفانهای به کار خود دارد. از طرف دیگر، نتیجهگیری نباید با جملات بسیار قطعی و اغراقآمیز نوشته شود؛ زیرا اگر دادهها از آن ادعا پشتیبانی نکنند، اعتبار مقاله کاهش پیدا میکند. بهترین نتیجهگیری زمانی شکل میگیرد که نویسنده میان اختصار، دقت علمی، پیام نهایی و کاربرد یافتهها تعادل ایجاد کند.
جمعبندی مطالب و کلام پایانی
نتیجهگیری از بخشهای کلیدی مقالههای علمی است که نباید آن را سرسری نوشت. این بخش باید در عین اختصار، جامع، روشن و هدفدار باشد. لازم است نویسنده با استفاده از ابزارهایی مانند تکرار هدف مقاله، جمعبندی مطالب و پیام نهایی، مقاله را به شکل قوی و تاثیرگذار به پایان برساند. با در نظر گرفتن نکاتی مانند عدم ارائه اطلاعات جدید، استفاده از ساختار مناسب و پرهیز از انجام اشتباهات رایج، میتوان نتیجهگیری را به بخش قابلتوجهی تبدیل کرد که کیفیت مقاله را چند برابر میکند. یادگیری نحوه نوشتن نتیجه گیری مقاله، نه تنها باعث ارتقا کیفیت مقاله میشود، بلکه قدرت تفکر تحلیلی نویسنده را نیز نشان میدهد.