با گسترش روزافزون اطلاعات، پژوهشگران و دانشجویان با حجم زیادی از منابع مواجه خواهند بود. هرکدام از این منابع ادعای ارائه مطالب معتبر دارد اما مهمترین چالش، تشخیص منابع قابل اعتماد و معتبر از میان انبوه منابع است. اعتبارسنجی مقالات به معنای بررسی جامع و دقیق کیفیت، صحت، بهروزرسانی و تخصصی بودن محتوای یک مقاله است که باعث میشود پژوهشگر بتواند به درستی از آن استفاده کند و از گمراهی یا استناد به منابع غیرقابل اتکا جلوگیری نماید. ابزار های زیر با تحقیقات بسیار از سایت های خارجی و کارشناسان تیم انجام مقاله جمع آوری شده است.
کارشناسان تیم ما برای انجام مقالات زیر از این ابزار ها استفاده می کنند.
| انجام مقاله isi | انجام مقاله مروری | انجام مقاله کنفرانسی |
| انجام مقاله همایشی | انجام مقاله اسکوپوس | انجام مقاله علمی پژوهشی |
| انجام مقاله کلاسی | انجام مقاله پابمد | و …. |
استفاده از چارچوب RADAR
چارچوب RADAR یک ابزار ساختارمند است که از آن برای نحوه اعتبارسنجی مقالات استفاده میشود. در این چارچوب پنج معیار اساسی وجود دارد که به بررسی کیفیت و اعتبار یک منبع میپردازد. مواردی همچون Relevance، Authority، Date، Appearance & Accuracy، Reason ازجمله این چارچوبها هستند.
در ابتدا لازم است برای ارزیابی مقدار مرتبط بودن (Relevance)، بررسی کنید که این منبع تا چه اندازه با موضوع یا پرسش پژوهش شما مرتبط است. برای مثال اگر به دنبال تحلیلهای علمی درباره تاثیرات تغییرات اقلیمی هستید، مطالعه مقالهای درخصوص نظریات عمومی یا تاریخ مفید نخواهد بود. سپس در خصوص بررسی Authority باید تاریخچه نویسنده یا ناشر را مورد بررسی قرار دهید؛ آیا نویسنده متخصص است؟ آیا در دانشگاه معتبر فعالیت میکند؟ آیا آثار علمی مشابهی منتشر کرده است؟ عامل تاریخ انتشار (Date) نیز اهمیت زیادی دارد. در برخی از زمینهها مانند تکنولوژی یا پزشکی اطلاعات به سرعت قدیمی میشوند و استفاده از منابع بهروز علمی اهمیت زیادی دارد.
عنصر بعدی ظاهر (Appearance) و دقت است. آیا مطلب دارای ساختار آکادمیک و بی غلط است؟ آیا به منابع معتبر استناد میکند؟ آیا در آن خطاهای نگارشی یا علمی دیده میشود؟ در نهایت منطق انتشار(Reason) نیز لازم است بررسی شود یعنی هدف نویسنده از انتشار چیست؟ آیا صرفا برای اطلاع رسانی علمی است یا اهداف تبلیغاتی و تجاری دارد؟
کمک گرفتن از آزمون CRAAP
آزمون CRAAP مخفف Currency, Relevance, Authority, Accuracy, Purpose است که یک روش سریع و آسان برای سنجش اعتبار مقاله است. از این آزمون در آموزش عالی استفاده میشود. این روش توسط e و تیم کتابداران دانشگاه CSU Chico ارائه شد. مطابق با این روش لازم است بررسی شود که آیا منبع اخیرا منتشر شده یا به روز شده است؟ این امر در موضوعاتی که به سرعت تغییر میکنند، اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این مورد لازم است به ارتباط محتوا با تحقیق خود نیز توجه نمایید و بررسی کنید محتوا چقدر با نیاز تحقیق شما سازگار است. در قدم بعدی لازم است بررسی شود نویسنده یا منتشرکننده محتوا چقدر در موضوع شما متخصص بوده و آیا اطلاعات با منابع دیگر همخوانی دارد؟ آیا منبع بیطرفانه و علمی نوشته شده یا هدف دیگری مانند تبلیغاتی دارد؟
اهمیت منابع مرور همتا (Peer-Reviewed)
یکی از قویترین شاخصها در نحوه اعتبارسنجی مقالات فرآیند بازبینی همتا یا (Peer-Reviewed) است. در این فرایند دستنوشتهها پیش از انتشار توسط داوران متخصص همان حوزه بررسی میشوند. آنها این دستنویسها را از جنبههای مختلف مانند صحت متولوژی، منطق، استدلال، نوآوری پژوهش و بهروز بودن منابع ارزیابی میکنند. وجود این روند تضمین میکند که مقاله از کیفیت علمی لازم برخوردار بوده و یافتههای آن قابل اعتماد است. محقیقین دانشگاههای معتبر همانند هاروارد توصیه میکنند که به منابع علمی بازبینی شده اعتماد کنید و از منابع عمومی و تبلیغاتی بهره نبرید.
شناسایی نشریات تبلیغاتی یا (Predatory Publishing)
یکی از تهدیدهای جدی در منابع علمی نشریات (Predatory Publishing) هستند. این نوع نشریات بدون رعایت دقیق فرآیندهای مقاله را دریافت میکنند و بابت آن هزینه دریافت مینمایند. انگیزه اصلی این انتشارات اغلب دریافت هزینه است و ممکن است مطالب غیرعلمی را بدون ویرایش منتشر نمایند. وجود ویژگیهایی چون ادعای دروغین در مورد شاخصهای استنادی، ناشران مشکوک یا بستههای تبلیغاتی، تایید اعتبار هیئت تحریریه نامعتبر و طراحی وب غیرحرفه ای از جمله نشانههای این نوع نشریات است. برای تشخیص لازم است دقت کافی را به کار ببرید.
روش (Lateral Reading) برای اعتبارسنجی
برای اعتبارسنجی مقالات میتوانید از روش (Lateral Reading) کمک بگیرید. (Lateral Reading) به معنی بررسی همزمان چند منبع و استفاده از منابع خارجی برای تایید اطلاعات اصلی است؛ یعنی وقتی با یک ادعای جدید مواجه میشوید به جای اعتماد فوری، در مرورگر منابع دانشگاهی یا سایتهای بررسی مقالات به دنبال تایید آنها باشید. این روش کمک میکند تا ادعاهای نادرست، تیترهای جذاب و گرم اما گمراه کننده، دامنههای مشکوک یا اطلاعات ناقص را شناسایی نمایید .مطالعه اثر از زوایای مختلف و استفاده از منابع مستقل سبب میشود دقت ارزیابی بالا برود.
بررسی اعتبار وب سایتهای عمومی
دانشگاه آکسفورد تاکید میکند که منابع را از وب سایتهای قابل اعتماد جستجو نمایید. وب سایتهای قابل اعتماد دارای پنج ویژگی کلیدی هستند که عبارتند از:
وجود منابع قابلاطمینان و استناد به آنها ازجمله نشانههای وب سایتهای معتبر است. وقتی مطالب علمی یا خبری ارائه میشوند، نویسنده به سایت یا مقالات خاصی اشاره خواهد کرد که نشان میدهد ادعاهای مطرح شده بر پایه پژوهشهای واقعی استوار است.
سایتها و منابع معتبر اطلاعات روشنی درباره نویسندگان، کارشناسان یا سازمانهای منتشرکننده، ارائه میدهند. این اطلاعات شامل مواردی همچون نام، سوابق تحصیلی یا حرفهای، ماموریت و اهداف سازمان خواهد شد.
وجود راههای ارتباطی مثل آدرس ایمیل، شماره تلفن، آدرس دفتر یا محل سازمان، یکی دیگر از معیارهای مهم اعتبار وب سایتها است. این اطلاعات نشان میدهد که سایت یا ناشر مایل است با مخاطبان ارتباط برقرار کند و مسئولیت محتوای منتشرشده را میپذیرد.
ظاهر سایت و نحوه ارائه محتوا نیز نقش مهمی در جلب اعتماد مخاطبان دارد. یک سایت معتبر دارای طراحی تمیز، مرتب و کاربرپسند است و از فونتها و رنگهای استاندارد استفاده میکند و تبلیغات بهجا و غیرمزاحم در آن دیده نخواهد شد.
دنیای اطلاعات در حال تغییر است و موضوعات مختلف به سرعت بهروزرسانی میشوند. یک سایت معتبر تلاش میکند تا محتواهای خود را جدید نگه دارد و خطاها را اصلاح کند. در این سایتها تاریخ انتشار و تاریخ بهروزرسانی مطالب مشخص است.
جمعبندی مطالب
اعتبارسنجی مقالات ازجمله مراحل اساسی و حیاتی است که سبب میشود فرایند پژوهش و تولید محتوا باکیفیت هرچه تمامتر و علمی پیش برود. نحوه اعتبارسنجی مقالات به این شکل است که ابتدا مرتبط بودن موضوع مقاله با پژوهش بررسی میشود و سپس تخصص و اعتبار نویسنده و ناشر مورد ارزیابی قرار میگیرد.
مواردی همچون توجه به بهروزرسانی تاریخ انتشار، دقت و مستند بودن منابع، صحت روش تحقیق و بیطرفی محتوا نیز تکمیل کننده اقدام خواهند بود. پژوهشگران میتوانند با بهرهگیری از چارچوبهایی مانند RADAR و CRAAP، منابع معتبر و علمی را شناسایی نمایند. استفاده از روشهای نوین همچون (Lateral Reading) و رعایت معیارهای اعتبارسنجی وبسایتها نیز میتواند از اشتباهات و استنادهای نادرست جلوگیری کند.