بسیاری از پژوهشگران، وقت و اعتبار علمی مقاله خود را به خاطر انتخاب مجلات جعلی از دست می دهند. شناخت نشانه های مجلات بلک لیست به شما کمک می کند مقالات خود را ایمن و استراتژیک منتشر کنید.
در ادامه تیم انجام مقاله روش های شناسایی مجلات فیک را خواهد گفت.
بررسی فهرست های شناخته شده بلک لیست (Predatory Lists)
شما می توانید قبل از ارسال مقاله، نام مجله را در فهرست های رسمی و شناخته شده بلک لیست بررسی کنید. این فهرست ها توسط پژوهشگران و موسسات معتبر جمع آوری می شوند و مجلات جعلی یا نامعتبر را مشخص می کنند. به عنوان مثال، اگر قصد دارید مقاله خود را در ژورنال X منتشر کنید، با جستجوی نام آن در Beall’s List یا منابع مشابه، متوجه می شوید آیا سابقه انتشار جعلی دارد یا خیر و از خطر هدر رفتن وقت و اعتبار علمی خود جلوگیری می کنید.
تحلیل اعضای هیئت تحریریه برای تشخیص اسامی واقعی یا ساختگی
بررسی کنید اعضای هیئت تحریریه واقعا در حوزه تخصصی فعالیت دارند یا صرفا نام شان در سایت درج شده است. اگر در ژورنالی می بینید چند استاد معتبر دانشگاه به طور همزمان عضو هیئت تحریریه هستند، ولی هیچ نشانی از فعالیت علمی آنان در گوگل اسکولار یا دانشگاه شان پیدا نمی کنید، این یک نشانه خطر است. شما می توانید با جستجوی مستقل ایمیل یا پروفایل دانشگاهی اعضا صحت آن را تایید کنید.
بررسی فرآیند داوری (Peer Review) و زمان غیر واقعی انتشار
شما باید به دقت زمان داوری مقاله و کیفیت فرآیند آن را ارزیابی کنید. مجلات معتبر معمولا بین ۴ تا ۱۲ هفته فرآیند داوری دارند. اگر مجله ای وعده انتشار مقاله در یک هفته می دهد، احتمال جعلی بودن بسیار بالا است. فرض کنید شما مقاله ای ارسال می کنید و در عرض ۵ روز جواب پذیرش می گیرید، بدون هیچ اصلاح یا نظر داور، این نشانه ای قوی است که مجله بدون داوری واقعی امتیاز می دهد.
اصالت و صحت اطلاعات تماس (ایمیل و آدرس دفتر مجله)
شما باید اطلاعات تماس مجله شامل ایمیل، شماره تلفن و آدرس دفتر را بررسی کنید. مجلات جعلی معمولا از ایمیل عمومی مانند Gmail یا Yahoo استفاده می کنند و آدرس دفتر واقعی ندارند. شما ایمیل مجله را بررسی می کنید و می بینید آدرس دفتر در یک منطقه مسکونی کوچک ثبت شده است، این نشانه جعلی بودن مجله است و نباید مقاله خود را ارسال کنید.
اعتبار شاخص های علمی مانند Impact Factor و مقایسه با پایگاه های رسمی
ادعای مجله درباره Impact Factor یا شاخص های علمی دیگر را با پایگاه های معتبر مثل Clarivate یا Journal Citation Reports تطبیق دهید. اگر ژورنال ادعا می کند Impact Factor بالای ۱۰ دارد ولی در پایگاه رسمی هیچ رکوردی ندارد، این جعلی است. مثلاً مجله Y ادعا می کند IF=12 دارد ولی جستجو در Clarivate نشان می دهد هیچ سابقه ای ندارد، بنابراین امتیاز علمی شما به خطر می افتد.
بررسی ادعاهای نمایه سازی در پایگاه های معتبر مثل Scopus و Web of Science
بررسی کنید آیا مجله واقعا در پایگاه های بین المللی نمایه شده است یا فقط ادعا می کند. مثلاً شما مقاله ای در ژورنال Z مشاهده می کنید که ادعا می کند در Scopus نمایه شده، اما جستجو در سایت Scopus هیچ نتیجه ای ندارد، این نشان می دهد مجله جعلی است و نباید وقت خود را روی آن هدر دهید.
تحلیل هزینه های انتشار مقاله و شیوه دریافت آن (قبل یا بعد از داوری)
دقت کنید هزینه انتشار مقاله به چه صورت دریافت می شود. مجلات معتبر هزینه را معمولا بعد از داوری واقعی دریافت می کنند. اگر مجله قبل از ارسال یا بدون داوری از شما پول می گیرد، این نشانه بلک لیست است. اگر شما برای ارسال مقاله مجبور می شوید ۵۰۰ دلار پرداخت کنید و در کمتر از ۷ روز پذیرش می شود، یعنی قطعا غیر واقعی است.
بررسی کیفیت وب سایت، زبان، خطاها و طراحی حرفه ای یا غیر حرفه ای
شما می توانید از طریق بررسی وب سایت مجله، کیفیت آن را بسنجید. مجلات معتبر سایت حرفه ای، بدون اشتباه نگارشی و با اطلاعات دقیق دارند. برای بررسی، موارد زیر را انجام دهید:
- بررسی طراحی و ساختار صفحات وب
- مطالعه دقیق زبان و متن های سایت
- جستجوی خطاهای تایپی یا محتوای ناقص
- بررسی دسترسی به اطلاعات هیئت تحریریه و مقالات قبلی
- مقایسه با سایت های معتبر مشابه
وارد سایت مجله می شوید و می بینید صفحات ناقص هستند، اطلاعات داوری نامشخص است و متن پر از غلط املایی است، این نشان می دهد مجله نامعتبر است.
بررسی انگیزه و کیفیت مقالات منتشر شده در شماره های قبلی
کیفیت مقالات منتشر شده را بررسی کنید. اگر مقالات بسیار کوتاه، سطح پایین یا نامرتبط با رشته شما هستند، نشانه بلک لیست بودن است. کافیست چند مقاله از شماره های گذشته بخوانید اگر متوجه شدید اکثر مقالات بدون روش علمی دقیق و با داده های ناقص منتشر شده اند، نشان می دهد ژورنال معتبر نیست.
جستجوی نام مجله در بانک های داده رسمی و پروژه های اعتبارسنجی
می توانید نام مجله را در پایگاه های داده رسمی مثل DOAJ، Cabells یا Scimago جستجو کنید. اگر مجله در این بانک ها ثبت نشده یا پروژه های اعتبارسنجی آن را رد کرده اند، به احتمال زیاد بلک لیست است.
استفاده از ابزارهای جامعه محور و نظرات پژوهشگران درباره مجله
می توانید نظرات و تجربه دیگر پژوهشگران را درباره مجله جویا شوید. انجمن های علمی و گروه های تلگرامی یا لینکدین منبع خوبی هستند. همچنین برای اینکه این فرآیند را کاملا امن انجام دهید، می توانید از تیم چاپ مقاله isi ، چاپ مقاله اسکوپوس و چاپ مقاله علمی پژوهشی ما کمک بگیرد.
بررسی شاخص های آماری غیر قابل راستی آزمایی یا جعلی در گزارش های مجله
در این روش شما شاخص های علمی ارائه شده توسط مجله را تحلیل می کنید تا جعلی بودن یا دستکاری داده ها را تشخیص دهید. شاخص هایی مثل تعداد استنادها، Impact Factor و CiteScore که با واقعیت تطبیق ندارند، هشدار جدی هستند. شاخص های جعلی و غیر قابل راستی آزمایی را در جدول زیر برای شما نوشته ایم:
| Impact Factor غیر واقعی | عدد اعلام شده با JCR مطابقت ندارد. |
| CiteScore جعلی | با Scopus یا دیگر پایگاه ها هماهنگی ندارد. |
| تعداد ارجاعات غیر واقعی | عدد ارجاعات بیش از حد اغراق آمیز یا کم دقیق |
| شاخص H-index ساختگی برای مجله | عدد بیش از توان واقعی مجله اعلام شده |
| تعداد مقالات منتشر شده غیر واقعی | تعداد بسیار زیاد یا بسیار کم بدون توضیح |
| زمان انتشار غیر واقعی | مقالات بدون فرآیند داوری یا در کمتر از یک هفته منتشر می شوند |
| ادعای نمایه سازی غیر واقعی | مثل ادعای نمایه شدن در Scopus، Web of Science یا DOAJ بدون مدرک. |
| داده های آماری بدون شفافیت | توضیحات ناقص یا عدم ارائه منبع برای شاخص های ذکر شده |
فرض می کنیم مجله ادعا می کند مقاله های آن ۱۰۰۰ استناد در سال دریافت کرده اند، ولی جستجو در Google Scholar نشان می دهد کمتر از ۲۰ استناد دارند. این شاخص ها به شما کمک می کنند تا قبل از ارسال مقاله، میزان اعتماد به مجله را ارزیابی کنید و از هدر رفتن وقت و اعتبار علمی خود جلوگیری کنید.